Διάστιχο | Ζηνοβία Βασιλειάδη: «Όλος ο κόσμος ένα παράθυρο» | Κατερίνα Ζαμαρία | 30 Σεπτεμβρίου 2026

Γράφει ο Αργύρης Χιόνης πως: «Τα παράθυρα είναι κάδρα/ Κομματιάζουνε τον κόσμο σε τοπία/ Κάνουνε πιο υποφερτή την απεραντοσύνη… Τα ποιήματα είναι κάδρα/ Κομματιάζουν την ψυχή μας σε ψιχία/ Κάνουνε πιο υποφερτό το ανέκφραστο… Η ζωή είναι κάδρο/ κομματιάζει σε ηλικίες την αιωνιότητα/ κάνει πιο υποφερτή την απεραντοσύνη του ανέκφραστου…».

Κάπως έτσι, σε ένα «ποιητικής» προσέγγισης βιβλίο, η Ζηνοβία Βασιλειάδη και ο Αχιλλέας Ραζής προσκαλούν τα παιδιά σε ένα ταξίδι σε όλη τη Γη, με θέα απ’ όλα τα παράθυρα, με εικόνες, σελίδες, βλέμματα που ανοίγουν περισσότερα παράθυρα κι από όσα ήδη υπάρχουν... «Η ιδέα για αυτό το βιβλίο γεννήθηκε την περίοδο της καραντίνας. Τότε που όλοι, ξαφνικά κι απότομα, αρχίσαμε να βλέπουμε τη ζωή μας μέσα από ένα μόνο παράθυρο και το ίδιο απότομα ήρθαμε αντιμέτωποι με την πραγματικότητα που εμείς οι ίδιοι έχουμε κατασκευάσει. Χωρίς διαφυγή, χωρίς άλλο άνοιγμα πέρα από εκείνο της φαντασίας μας», λέει η συγγραφέας.

Και ακριβώς αυτό κάνει το βιβλίο τούτο. Είναι μια «άσκηση» στη φαντασία και, τελικά, μια πρόσκληση για όλους, μικρούς και μεγάλους, να σταθούν μπροστά στο δικό τους παράθυρο, να αναρωτηθούν τι βλέπουν, τι νιώθουν, και να καλέσουν τον άλλον να συμμετάσχει σε αυτή τη διαδικασία, τη διαδικασία του μοιράσματος και τελικά της ενσυναίσθησης.

Το κείμενο οδηγεί το βλέμμα των παιδιών στον κόσμο που υπάρχει εκεί έξω. Η –σχεδόν σε κάθε σελίδα– επανάληψη της φράσης «Απ’ το παράθυρό μου βλέπω...», με λιτότητα και ρυθμό, καθοδηγεί το παιδί στο να έρθει σε επαφή με έναν ολόκληρο κόσμο. Τι βλέπω απ’ το παράθυρό μου; Τι βλέπει ο άλλος από το παράθυρό του; Κι αν αντικρίζουμε την ίδια εικόνα, τη «βλέπουμε» με το ίδιο βλέμμα; Τα δέντρα, τα τρένα, οι άνθρωποι, η θάλασσα, είναι κομμάτι της πραγματικότητας του καθενός, μιας πραγματικότητας όμως που διαμορφώνεται από τα βιώματα και τη φαντασία. Έτσι, το βιβλίο γίνεται για τους μικρούς –και όχι μόνον– αναγνώστες μια πρόσκληση να κοιτάξουν από το παράθυρο του άλλου, να δουν τι βλέπει εκείνος, να κατανοήσουν και, ίσως, να νιώσουν πώς είναι να βλέπεις μέσα από τη δική του ματιά.

Τα παράθυρα εκθέτουν και αποκρύπτουν, ταυτόχρονα. Ανοίγουν και κλείνουν το βλέμμα του κόσμου για τον κόσμο.

Η πολυεπίπεδη διάσταση της γραφής συνδέει τον πραγματικό κόσμο με εκείνον της φαντασίας, με τον μη ορατό. Συνδέει αυτά που βλέπουμε με τις εικόνες του νου, εικόνες του εσωτερικού κόσμου… η κίνηση, η σιωπή… το τι επιλέγει κάποιος να δει είναι προσωπική υπόθεση. Και υπάρχουν κι εκείνα που δε φαίνονται με την πρώτη ματιά, που η φαντασία τα συμπληρώνει, που από αυτά φτιάχνει ιστορίες. «Απ’ το παράθυρό μου βλέπω μια σκιά που μοιάζει να χορεύει… ντροπαλά». Είναι αγόρι ο χορευτής; Είναι κορίτσι; Κι εγώ; Πώς νιώθω εγώ, που είμαι καθισμένη σε ένα αναπηρικό αμαξίδιο; Και πώς άραγε θα νιώσει αυτό το παιδί, αν στρέψει το βλέμμα του και με δει; Σε μια μόνο σελίδα, με μια μόνο εικόνα, Βασιλειάδη και Ραζής έχουν αγγίξει πλειάδα θεμάτων, που θα μπορούσε κάποιος να συζητήσει με τους μικρούς συν-αναγνώστες προάγοντας την κριτική συνειδητότητα, καθώς το παιδί (προσ-)καλείται να αναρωτηθεί για τον κόσμο γύρω του και τη θέση του σε αυτόν· να δει τον κόσμο μέσα από μια άλλη οπτική, απ’ το «παράθυρο» του άλλου, χτίζοντας έτσι μια πιο συμπεριληπτική εικόνα για τον κόσμο.

Εμπνευσμένο από την περίοδο της καραντίνας (εποχή η οποία όχι μόνο λειτούργησε ως αφορμή έμπνευσης για διάφορα projects –όπως το rewindowlapse–, αλλά και ευκαιρία για μελέτες κοινωνικής ανθρωπολογίας), το βιβλίο είναι και ένας έμμεσος τρόπος του πώς μπορεί κάποιος να διαχειριστεί τους, όποιους, περιορισμούς. Το πώς το πνεύμα παραμένει ελεύθερο, ακόμα κι αν το σώμα βιώνει συνθήκες εγκλεισμού και ανελευθερίας, καθώς καλείται να αναζητήσει διόδους διαφυγής και αναστοχασμού.

Τα παράθυρα στον χώρο της Τέχνης αποτελούν ένα από τα πιο πολυδιάστατα σύμβολα, λειτουργώντας ως το μεταίχμιο ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του ατόμου και την εξωτερική πραγματικότητα. Είναι σύμβολα της προσωπικής κοσμοθεωρίας και της διαφορετικής θέασης του κόσμου. Άλλοτε, όπως στα καβαφικά παράθυρα, εκφράζουν την ελπίδα για επικοινωνία με τον έξω κόσμο, που όμως παραμένει ανεκπλήρωτη. Άλλοτε, όπως σε εκείνα της Έμιλι Ντίκινσον, του Ελύτη ή του Βρεττάκου, γίνονται οι πύλες του φωτός, της ελευθερίας, της έμπνευσης. Κι άλλοτε, περιορίζουν και ταυτόχρονα οριοθετούν τη θέα του δημιουργού, λειτουργώντας ως ένα κάδρο που επιλέγει τι θα δει και τι θα αγνοήσει από το «χάος» του κόσμου. Τα παράθυρα εκθέτουν και αποκρύπτουν, ταυτόχρονα. Ανοίγουν και κλείνουν το βλέμμα του κόσμου για τον κόσμο.

Ο Αχιλλέας Ραζής, αναφερόμενος στο πώς προσέγγισε ζωγραφικά το κείμενο, γράφει: «Όταν άρχισα να δουλεύω την εικονογράφηση, σκεφτόμουν τα παράθυρα σαν μικρές σκηνές. Από εκεί που μπαίνει το φως, από εκεί που βλέπεις τον έξω κόσμο, αλλά κι από εκεί που σε βλέπει ο κόσμος πίσω. Σε κάθε σελίδα προσπάθησα να αποδώσω αυτή τη διπλή ματιά, του βλέποντος και του ορατού. Το βλέμμα που παρατηρεί, αλλά και το βλέμμα που επιστρέφει. Τα παράθυρα έγιναν για μένα τόποι συνάντησης: ανάμεσα στον έξω και τον μέσα κόσμο, ανάμεσα στη μοναξιά και την κοινή εμπειρία».

Η αλληλεπίδραση εικόνας-κειμένου επιτελεί αυτό που περιγράφεται ως εικονογραφημένη λογοτεχνία. Χρησιμοποιώντας τέμπερες και ακουαρέλες, με τόνους «ήσυχους», γήινους, καταφέρνει να μεταφέρει οπτικά τον στόχο του κειμένου: να λειτουργήσει ως μια ήσυχη πρόσκληση προς τον αναγνώστη, παιδί ή ενήλικα, για να σταθεί λίγο, να κοιτάξει έξω κι έπειτα μέσα του. Να απολαύσει τις εικόνες. Γιατί αυτό είναι πρωτίστως η Τέχνη· απόλαυση. Και ένα βιβλίο που απευθύνεται σε παιδιά θα πρέπει να συντελεί και στην αισθητική καλλιέργεια. Τα παράθυρα του Ραζή δεν είναι όριο, είναι ένας τόπος συνάντησης. Είναι το σημείο αλληλεπίδρασης του εξωτερικού με τον εσωτερικό κόσμο. Είναι εκεί που το μπλε της θάλασσας και το φως του ήλιου εισβάλλουν στο δωμάτιο και χρωματίζουν τη διάθεση. Εκεί που οι εικόνες γίνονται κομμάτια της ίδιας της ζωής, αλλά και μιας άλλης ζωής, ονειρικής: ένα δέντρο που φυτρώνει στο περβάζι, ένα δωμάτιο με θέα τη θάλασσα όπου πλέει ένα τάνκερ και πιο μπροστά ένας σέρφερ, ένα κτίριο που τη νύχτα το μπερδεύεις με καράβι ή που είναι τελικά κτίριο-καράβι.

Απ’ το παράθυρό μου βλέπω...
Απ’ το παράθυρό σου βλέπω...
Απ’ το παράθυρό μας βλέπω...

«Όλοι οι άνθρωποι χτίζουμε τον κόσμο μας μέσα από όσα βλέπουμε γύρω μας, μέσα από τα δικά μας παράθυρα, αληθινά ή συμβολικά. Και μέσα από αυτά τα παράθυρα είναι που τελικά συναντάμε τους άλλους, τα συναισθήματά μας και τελικά κατανοούμε τον κόσμο».

Όλος ο κόσμος ένα παράθυρο
Ζηνοβία Βασιλειάδη
Εικονογράφηση: Αχιλλέας Ραζής

* Η Κατερίνα Ζαμαρία είναι φιλόλογος και κριτικός βιβλίου για παιδιά και νέους.

Πηγή: https://diastixo.gr/kritikes/paidika/27346-zinovia-vasileiadi-olos-o-kosmos-ena-parathyro