Elniplex | Το παιδί που φύτεψε βιβλία, της Δέσποινας Ηρακλέους (εικ.: Ίρις Σαμαρτζή) | Απόστολος Πάππος | 11 Ιουλίου 2026

BOOK DATA

Διαβάζεται σε 4′- Ηλικιακό κοινό: 5+ (target 5-9) – Εικονοβιβλίο για παιδιά+

«Ξεκινήστε με τα παιδιά-με τα βιβλία τους- και ίσως η ελπίδα επιστρέψει στον κόσμο».
Jella Lepman

Με μια ματιά
Μια μέρα ένα παιδί έφτασε σε μια σπηλιά. Μπήκε μέσα. Ήταν γεμάτη βιβλία. Όταν ήρθε το φθινόπωρο, άρχισε να φυτεύει βιβλία στη γη κι εκείνα μεγάλωσαν και έγιναν δέντρα, με κλαδιά γεμάτα λέξεις. Οι ρίζες έστειλαν μηνύματα παντού: «Φυτέψτε ιστορίες». Και άρχισαν να καταφθάνουν παιδιά από παντού. Ώσπου έφτασε και μια κυρία που τους ζήτησε βοήθεια.
Η κυρία ήταν η Γιέλα Λέπμαν, ιδρύτρια της Διεθνούς Βιβλιοθήκης Νεότητας του Μονάχου και εμπνεύστρια της διεθνούς IBBY. Το παιδί αρχίζει να φυτεύει βιβλία. Η εικόνα αυτή είναι θεμελιώδης της συνολικής νοηματοδότησης της ανάγνωσης ως πράξη και του βιβλίου ως αντικειμένου. […] Ιστορία λεπτοδουλεμένη, πολυεπίπεδη σημειολογικά.
Ισότιμη αφηγήτρια η Ίριδα Σαμαρτζή, αναμειγνύει, κολάζ, μελάνια, τεχνικές, παρουσιάζοντας εικόνες που οικοδομούν τους δικούς τους δρόμους αφήγησης και συναφήγησης. Η φωτεινή, πολύχρωμη, αισιόδοξη παλέτα των βιβλίων και των δέντρων, το ριζικό σύστημα και ο υπόγειος κόσμος, είναι εικονογραφικά πεδία που παράγουν και μεταδίδουν αισθητική.

Περί τίνος πρόκειται
Μια μέρα έφτασε σε ένα δίστρατο ένα παιδί. Κάποιος περαστικός του είπε ότι είναι άσκοπο να πάει από εκείνο τον δρόμο.«Κανένας δεν έχει πάει». Το αγόρι απόρησε, αλλά ξεκίνησε για κει. Προχώρησε, για μέρες, μέχρι που βρήκε μια σπηλιά. Μπήκε μέσα. Ήταν γεμάτη βιβλία. «Μα πώς βρέθηκαν εδώ μέσα;» σκεφτόταν συνεχώς. Άρχισε να διαβάζει. Και να ζωγραφίζει. Ένιωθε μοναξιά. Όταν ήρθε το φθινόπωρο, άρχισε να φυτεύει βιβλία στη γη. Τα πότιζε, τα φρόντιζε. Κι εκείνα μεγάλωσαν και έγιναν δέντρα, με κλαδιά γεμάτα λέξεις. Οι ρίζες μάκραιναν με λέξεις. Έστελναν μηνύματα παντού: «Φυτέψτε ιστορίες». Και άρχισαν να καταφθάνουν παιδιά από παντού, με πλάσματα μαγικά. Τα παιδιά απλώνουν βιβλία και ιστορίες παντού. Ζωντανεύουν τον κόσμο με ιδέες, με λέξεις, με ιστορίες κάθε λογής. Ώσπου έφτασε στη σπηλιά μία κυρία και τους ζήτησε βοήθεια: ζωγραφιές και βιβλία ήθελε να της δώσουν.

Εστιάζοντας
Η κυρία ήταν η Γιέλα Λέπμαν, μια από τις δυο τρεις πιο επιδραστικές προσωπικότητες του παιδικού βιβλίου παγκοσμίως, με μια προσφορά που δύσκολα αποτιμάται. Η ιδρύτρια της Διεθνούς Βιβλιοθήκης Νεότητας του Μονάχου, μετά το τέλος του καταστροφικού Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και εμπνεύστρια της διεθνούς IBBY ζητά από τα παιδιά να της δώσουν τη μαγική πρώτη ύλη για να μεταδώσει σε όλα τα παιδιά του κόσμου την αξία της ανάγνωσης, των βιβλίων, των ιδεών, να απομακρύνει την ανθρωπότητα από τον όλεθρο που βίωσε μόλις λίγα χρόνια πριν.

Η Δέσποινα Ηρακλέους έγραψε την ιστορία αυτή για να διεκδικήσει να είναι αυτή το μήνυμα της Κύπρου για την Παγκόσμια μέρα Παιδικού Βιβλίου 2026. Και μπορεί να μην έγινε αυτό, έγινε όμως ένα εικονοβιβλίο, το οποίο διαβαίνει το μονοπάτι των παιδιών και της Λέπμαν με τρόπο αξιομνημόνευτο. Μια γιγάντια σκιά ενηλίκου προσπαθεί να αποτρέψει το παιδί να πάρει έναν συγκεκριμένο δρόμο. Οι ενήλικες εκπροσώπησαν την ανθρωπότητα με τον χειρότερο τρόπο στον Β’ Παγκόσμιο και η σύνδεση είναι προφανής. Ενήλικες και φως δεν πάνε μαζί εύκολα. Το παιδί μπαίνει σε μια σπηλιά. Σκοτάδι. Τα βιβλία είναι φως. Πώς κρύφτηκαν εκεί μέσα; Οι συμβολισμοί είναι ακέραιοι, σε κάθε σελίδα, οι λέξεις γίνονται υπαινιγμοί και κυριολεξίες ταυτόχρονα. Κάποιος τα έκρυψε, ίσως γι’ αυτό χάθηκε το φως από τον κόσμο. Ύστερα μοναξιά, αναζήτηση του άλλου. Φθινόπωρο. Αρχίζει να φυτεύει βιβλία. Η εικόνα αυτή είναι θεμελιώδης της παρούσας ιστορίας, αλλά και της συνολικής νοηματοδότησης της ανάγνωσης ως πράξη και του βιβλίου ως αντικειμένου. Φυτεύονται βιβλία, μεγαλώνουν, γίνονται δέντρα, κρέμονται λέξεις στα κλαδιά. Οι ρίζες σαν λευκό παγόβουνο κάνουν τη δική τους δουλειά μέσα στο χώμα, ειδοποιούν κάθε παιδί να σπεύσει. Τώρα ο κόσμος αυτός είναι ένας κόσμος που τον ορίζουν τα παιδιά, με την έμφυτη περιέργειά τους, την ανεμελιά, την αθωότητα, τη φαντασία τους που καλπάζει. «Να φυτέψουμε ιστορίες» φώναξαν και κουβαλούν παντού τα βιβλιόδεντρα αυτά, να φτάσουν παντού ιστορίες που σταματούν τον πόλεμο, τη μοναξιά των φίλων, για τα δικαιώματα, για παιδιά με ξυλοπόδαρα.

Έρχεται η κυρία. Η φιγούρα της βρίσκεται στους τόνους μιας σχεδόν νοσηρής ώχρας, στα μάτια των παιδιών εκπροσωπεί τους ενήλικες, δεν την ξέρουν, δεν την εμπιστεύονται. Τους ζητά βοήθεια. Τα παιδιά συσκέπτονται, αμεσοδημοκρατικά και αποφασίζουν να τις δώσουν όσα ζητά. Είναι αυτά που δίνουν την ώθηση στην κυρία να βρει ένα σπίτι και να το γεμίσει βιβλία, για να φτάνουν παντού. Μια οργάνωση για τα βιβλία.

Η ιστορία της Δέσποινας Ηρακλέους είναι λεπτοδουλεμένη και πολυεπίπεδη σημειολογικά, με λέξεις που υπηρετούν ακέραια το φορτίο τους. Τα συναισθήματα υπάρχουν αλλά δεν κυριαρχούν. Οι επιλογές του φυτέματος βιβλίων και της εξέλιξής τους σε βιβλιόδεντρα, του υπόγειου κόσμου που μεταφέρει μηνύματα μέσω του αχανούς ριζικού του πλέγματος, της σπηλιάς ως αντίβαρο του στεγνού, στείρου έξω κόσμου, των παιδιών που βάζουν φραγή εισερχομένων στους μεγάλους, της μετάδοσης των ιδεών μέσω της μεταφοράς δέντρων, είναι επιτυχείς έως εμπνευσμένες και συγκροτούν τους άξονες πάνω στους οποίους κινείται η ιστορία και οι ιδέες της.

Ισότιμη αφηγήτρια η Ίριδα Σαμαρτζή. Η εικονογράφος αναμειγνύει, κατά την προσφιλή της συνήθεια, κολάζ, μελάνια, αντικείμενα, τεχνικές, χέρια και ψηφιακά μέσα, παρουσιάζοντας εικόνες που οικοδομούν τους δικούς τους δρόμους αφήγησης και συναφήγησης. Το παιχνίδι με το φως και τη σκιά μέσα στη σπηλιά, η φωτεινή, πολύχρωμη, αισιόδοξη παλέτα των βιβλίων και των δέντρων καθώς μεγαλώνουν, οι λάκκοι στο χώμα και το παιδί που ρίχνει τα βιβλία μέσα, το ριζικό σύστημα και ο υπόγειος κόσμος ως το ένα τέταρτο του δισέλιδου σαλονιού, οι σκιές στο φόντο ως ένα δεύτερο επίπεδο αφήγησης, τα χωματένια bubbles/λακκούβες όπου ζωντανεύουν ενότητες βιβλίων που ονειρεύονται τα παιδιά, είναι εικονογραφικά πεδία που παράγουν και μεταδίδουν αισθητική και αξίζει να σταθεί το βλέμμα των αναγνωστών εκεί. Οι εικόνες αυτές μέσα στις λακκούβες θα μπορούσαν να είναι διακειμενικοί διάλογοι με άλλα βιβλία, όπως για παράδειγμα (και υποθέτωντας) Η πόλη που έδιωξε τον πόλεμο (του Α. Παπαθεοδούλου), το Lost and Found (του Ό. Τζέφερς), το The Lighthouse Dragon (της R. Lewis) και άλλα.

Ένα εικονοβιβλίο που δονεί και φωτίζει την ανάγνωση ως πράξη αντίστασης, ως σπόρο που θα καρπίσει κάτι καλύτερο, γεωμετρικά αυτάρκες, πολυεπίπεδο, με ισχυρές υποδηλώσεις, που ζητά μέσα στην απλότητά του να καταδυθείς, να το ζήσεις και να το θεατροποιήσεις.

Για αναγνώστες από 5 περίπου ετών.

Πηγή: Elniplex