Ο Αναγνώστης / Ολοκαύτωμα / Μαρίζα Ντεκάστρο / 27 Ιανουαρίου 2026

Στις 27 Ιανουαρίου του 1945, απελευθερωθήκαν στο Άουσβιτς 416 παιδιά κάτω των 13 χρονών, καθώς και 234 αγόρια και κορίτσια ηλικίας μεταξύ 14 και 17 χρονών, σημειώνει ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Άλβιν Μέγιερ στην εισαγωγή του βιβλίου του Μην ξεχάσεις το όνομά σου. Τα παιδιά του Άουσβιτς. Στο εξώφυλλο η φωτογραφία τριών χαμογελαστών παιδιών, από τις εκατοντάδες χιλιάδες που εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα. Το αγόρι της φωτογραφίας επέζησε και μίλησε.

Ο συγγραφέας βασίστηκε σε μακρές συνομιλίες με παιδιά του Άουσβιτς που ζούσαν όταν έγραψε το βιβλίο (α’ γερμανική έκδοση το 1990), τα οποία, ενήλικα πλέον, ήταν διατεθειμένα να μιλήσουν για το πώς επιβίωσαν και για τη ζωή τους μετά, καθώς και με συγγενείς τους και κοντινούς τους ανθρώπους που πρόσθεσαν περισσότερες πληροφορίες.

Το Μην ξεχάσεις το όνομά σου. Τα παιδιά του Άουσβιτς δεν απευθύνεται σε νέους. Είναι βιβλίο ‘βάσης’ για όλους εκείνους που ασχολούνται με το θέμα ΄Παιδιά και Ολοκαύτωμα’, και παρουσιάζει τις μαρτυρίες του δράματος της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας η οποία πέρασε στην Ιστορία.

Το έργο χωρίζεται σε δεκαεπτά κεφάλαια. Οι τίτλοι σοκάρουν:

Το πριν: «Τότε σταμάτησε η παιδική μου ηλικία».

Η μετάβαση στο στρατόπεδο- Σαν σε φέρετρο.

Η ζωή εκεί – «Τα δίδυμα! Πού είναι τα δίδυμα;», Γεννήσεις στο Άουσβιτς.

Τον τρόμο- «Πεθαίνω! Τι είναι αυτό;»

Το δραματικό μετά- Επιτέλους ζωή, «Ποιος είμαι;», «…Πάντα το άλλο τρένο με ακολουθεί».

Η Άννα Φρανκ ήταν παιδί του Μπέργκεν-Μπέλζεν. Δεν επέζησε. Το Ημερολόγιό της σώθηκε ανάμεσα στα βανδαλισμένα υπάρχοντα της οικογένειας Φρανκ, εκδόθηκε στην Ολλανδία το 1947, και είναι μάλλον το πρώτο τεκμήριο στο οποίο παρουσιάζονται η ζωή και οι σκέψεις κυνηγημένων και κρυμμένων ευρωπαίων εφήβων στα χρόνια της ναζιστικής κατοχής*.

Ας θεωρήσουμε λοιπόν το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ ως αφετηρία για τη συλλογή μαρτυριών, τη συγγραφή μελετών και νεανικών βιβλίων με θέμα ‘παιδιά και Ολοκαύτωμα’.

Έκτοτε, έχουν πολλαπλασιαστεί τα έργα της παιδικής/ νεανικής ελληνικής και ξένης λογοτεχνίας τα οποία περιλαμβάνουν στην πλοκή τους το Ολοκαύτωμα.

*****

Έξι Έλληνες συγγραφείς νεανικής λογοτεχνίας απαντούν στο ερώτημα του ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ: Πώς αντιμετωπίσατε μυθοπλαστικά στο έργο σας το Ολοκαύτωμα;

[...]

Η Αργυρώ Πιπίνη

Τον καιρό του πανεπιστημίου, είδα στο Στούντιο στην πλατεία Αμερικής, ακόμα το θυμάμαι, δεν θα το ξεχάσω ποτέ, το ντοκυμαντέρ του Αλαίν Ρενέ ‘Νύχτα και καταχνιά’ κι αυτός ο ακρωτηριασμός της αξιοπρέπειας των ανθρώπων με πάγωσε και με έκαψε. Και διάβασα Πρίμο Λέβι και Στάιρον και Γκραμπέρ, και είδα πολλές ταινίες, και μετέφρασα βιβλία με θέμα το Ολοκαύτωμα. Και πάντα σκεφτόμουν πόσο ανοχύρωτες ήταν οι ζωές αυτών των ανθρώπων, πόσο γυμνοί στάθηκαν απέναντι στη σκληρότητα.

Όταν είδα την ταινία του Νάμες ‘Ο Γιος του Σαούλ’, αυτή τη μελέτη στο αδιανόητο, είπα πως δεν πρέπει να ξεχάσει ποτέ κανείς πως το Ολοκαύτωμα το προκάλεσαν άνθρωποι. Και άρχισα να μαζεύω υλικό και να κρατάω σημειώσεις. Έτσι δουλεύω συνήθως. Κρατάω σημειώσεις ακολουθώντας μια παρόρμηση, μια εσωτερική φωνή, και μετά γράφω ιστορίες. Κι όταν τις ολοκληρώνω τις αφήνω ― άλλες φορές ξαναγυρίζω σ’ αυτές κι άλλες τις ξεχνάω. Ξεκίνησα ένα κείμενο με τίτλο ‘Τσαφ-Τσουφ’ και η ιστορία αυτή κατέληξε στη ‘Ζάζα’. Το καλοκαίρι του 2020 πήγα στο Βερολίνο. Ήταν το πρώτο καλοκαίρι της πανδημίας και το Εβραϊκό Μουσείο που ήθελα να επισκεφτώ ήταν κλειστό. Μια μέρα, όμως, πήγα στο Μνημείο του Ολοκαυτώματος. Με το που βλέπεις αυτα τα δεκάδες μαύρα παραλληλόγραμμα κουτιά, ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο μαύρα κουτιά, και λίγο πιο πέρα το Ράιχσταγκ με τη σημαία ν’ ανεμίζει, σε πιάνει ένα σφίξιμο. Σε ολόκληρο το Βερολίνο έτσι όπως σκοντάφτεις παντού πάνω στην Ιστορία, ταράζεσαι βαθιά. Κάτω από το μνημείο υπάρχει ένας ακόμα χώρος με είσοδο, έκθεση και πωλητήριο. Το επισκεπτόμασταν σε γκρουπ. Στην ομάδα μου δεν μπορούσαμε να κρατήσουμε τους λυγμούς μας. Κλαίγαμε όλοι, άντρες γυναίκες. Ακούγαμε πίσω από τις μάσκες αναστεναγμούς και κόσμο να ρουφάει τη μύτη του. Βλέπαμε φωτογραφίες και χάρτες στους τοίχους ―Πολωνία, Ελλάδα… από πολλές χώρες― οικογενειακές φωτογραφίες στην εξοχή, γιορτές σε κήπους και σπίτια, ενώ στο δάπεδο προβάλλονταν ταυτόχρονα σημειώματα και γράμματα ανθρώπων ένα βήμα πριν τον θάνατο, ανθρώπων νέων και γέρων, απορημένων και τρομοκρατημένων, που προσπαθούσαν να καταλάβουν τι συνέβαινε, που έγραφαν χωρίς να ξέρουν αν θα έφτανε το σημείωμά τους στα χέρια κάποιων. Ήταν τόσο σπαρακτικά αυτά τα γράμματα. Όταν γύρισα στο σπίτι, την ίδια μέρα, τελείωσα τη ‘Ζάζα’.

Πηγή:

https://www.oanagnostis.gr/olokaytoma-exi-ellines-syggrafeis-to-pos-to-antimetopizoyn/