Armyvoice.gr / ΘΕΑΤΡΟ Σμύρνη…. Μανίτσα μου: Τα ημερολόγια ενός αξιωματικού / Μάνο Καπερώνη / 13 Μαΐου 2023

Ένα μουσικοθεατρικό αναλόγιο, βασισμένο στα ημερολόγια του Κεφαλλονίτη αξιωματικού Γεράσιμου Γεννατά, που πήρε μέρος στη Μικρασιατική εκστρατεία, ως διοικητής της 27ης πυροβολαρχίας, κατά το διάστημα 1919-1922 στη Σμύρνη.

Συνέντευξη στον Μάνο Καπερώνη

Δύο ημερολόγια -ένα του πολέμου και το άλλο του έρωτα- του Γεράσιμου Γεννατά, ο οποίος υπηρέτησε ως υπολοχαγός στην Μικρασιατική εκστρατεία, αποτελούν το υλικό πάνω στο οποίο βασίστηκε η παράσταση «Σμύρνη… Μανίτσα μου!».

Πρόκειται για το μουσικοθεατρικό αναλόγιο το οποίο σκηνοθετεί η Μάνια Παπαδημητρίου στο Θέατρο Μπέλλος.

Ο παππούς της, ο αξιωματικός Γεράσιμος Γεννατάς, γνώρισε τον αληθινό έρωτα στο πρόσωπο μιας νεαρής κοπέλας, στης οποίας το σπίτι διέμεινε όταν έφτασε στη Σμύρνη το 1919 μαζί με τον ελληνικό στρατό.

Ο αξιωματικός παντρεύτηκε την κοπέλα αλλά, επίσης, έχασε τον αγαπημένο του αδελφό Φώτιο σε μια μάχη στα βάθη της Ανατολής το 1922.

Η μετέπειτα ζωή των νεονύμφων εδώ, στην Ελλάδα, ακολούθησε την ίδια αλληλουχία ηδονής και οδύνης πάντα ανάλογα με την ιστορική συγκυρία που ήθελε τον αξιωματικό άλλοτε στον πόλεμο και άλλοτε στην εξορία και την γυναίκα του, μητέρα πιά με τέσσερα παιδιά, να ακολουθεί και να αναμένει.

Σμύρνη…. Μανίτσα μου
«Για όλους εμάς», λέει η Παπαδημητρίου, «ο πόλεμος είναι μέσα στη φαντασία μας τρόμος και φρίκη. Για τον στρατιωτικό είναι η δουλειά του και, ενώ θα περίμενε κανείς σ’ αυτά τα ημερολόγια να βρει κανείς τη φρίκη καταγεγραμμένη, ο συγκεκριμένος υπολοχαγός μιλάει κυρίως για τον έρωτα. Τη φρίκη την αποσιωπά ή την καταθέτει με λιτό και δωρικό τρόπο».

Η Μάνια Παπαδημητρίου, με αφορμή την παράσταση στο θέατρο Μπέλλος και την έκδοση του βιβλίου «Σμύρνη… Μανίτσα μου!», μίλησε στο armyvoice.gr για όσα σημάδευσαν την οικογένειά της και αποτέλεσαν έμπνευση για το καλλιτεχνικό της έργο.

Μιλάει για την προσφυγιά, το τραύμα, τη σιωπή για τις χαμένες πατρίδες και καταλήγει με ένα ερώτημα: «Για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μάθαμε για τη Συμφωνία της Γιάλτας. Για τη Σμύρνη τί ήταν ακριβώς;»

ΘΕΑΤΡΟ Σμύρνη…. Μανίτσα μου: Τα ημερολόγια ενός αξιωματικού

ΘΕΑΤΡΟ Σμύρνη…. Μανίτσα μου: Τα ημερολόγια ενός αξιωματικού
ΕΡ: Πιστεύετε ότι τα στίγματα της προσφυγιάς και του πολέμου ακολουθούν ακόμα και σήμερα τις νεότερες γενιές;

ΑΠ: Δεν ξέρω για το ’22, είναι αρκετά μακριά. Αλλά για τον πόλεμο και την κατοχή, ναι, ακόμα τα τραύματα είναι νωπά. Στη δική μας περίπτωση συνδέθηκε το ένα με το άλλο.

Δηλαδή ο χαμένος αδελφός του παππού στη Μικρά Ασία με τον χαμένο αδελφό της μητέρας μου στα Άγραφα. Ο ένας σκοτώθηκε στα χέρια του παππού και ο άλλος μόνος πάνω στα βουνά με αδιευκρίνιστο τρόπο. Υπάρχει κάτι τρομερά αλύτρωτο σε αυτόν τον δεύτερο θάνατο. Δεν ξεχνιέται, ούτε ξεπερνιέται εύκολα.

ΕΡ:  Το DNA του Μικρασιατικού Πολιτισμού είναι σήμερα ενεργό; Διαμορφώνει συνθήκες πολιτισμικής ανάπτυξης για το μέλλον;

ΑΠ: Πιστεύω πως ναι. Πως οι Μικρασιάτες μπόλιασαν τους ντόπιους με τον πολιτισμό τους Η Σμύρνη ήταν μια πολυπολιτισμική πόλη με επίπεδο υψηλό πολιτισμού που συνέδεε τα δυτικά με τα ανατολίτικα στοιχεία. Δεν ήταν τυχαίο ότι λεγόταν το «Παρίσι της Ανατολής».

Η λεπτότητα, το αστικό χιούμορ, η χάρη και η κομψότητα από τη μια και από την άλλη το ανατολίτικο ραχάτι, η γευσιλαγνεία, το υπέροχα πολύπλοκο παιχνίδι των ρυθμών και των τόνων στα τραγούδια.

Είναι ένας ολόκληρος ξεχωριστός κόσμος, που όπως εξελίχθηκε η ιστορία των δυο λαών, των Τούρκων και των Ελλήνων, παρέμεινε πολύτιμο δείγμα μιας πολιτισμικής ανάμειξης της Ιωνίας και της Ανατολίας, που ενώ είχε ιστορία χιλιετιών διαλύθηκε και μοιάζει να χάθηκε για πάντα. Μπόλιασε, όμως, την κουλτούρα και τις συνήθειες όλων μας.

ΕΡ:  Ποια πόλη πιστεύετε ότι αποτελεί την Σμύρνη του σήμερα; Κατάφερε, άραγε, άλλος προσφυγικός πληθυσμός να δώσει ανάλογο τόνο όσο η Σμύρνη στην Ελλάδα;

ΑΠ: Δεν πιστεύω ότι υπάρχει σήμερα ανάλογη πόλη. Η τάση είναι να ξεχωρίσει η Δύση από την Ανατολή. Η Σμύρνη ήταν ακριβώς το δείγμα του αντιθέτου.

Μια πόλη που είχε ιστορία χιλιετιών διαρκή με διαρκείς προσμίξεις και συμβιώσεις πληθυσμών. Μια πανσπερμία πολιτισμών, μεγαλύτερη από την Αλεξάνδρεια. Και όλα καταστράφηκαν σε λίγες νύχτες.

Η παρούσα διεθνής ιστορικο-πολιτική συνθήκη είναι αντίθετη στη δημιουργία τέτοιων μοντέλων συνύπαρξης πολιτισμών. Και αυτό κοστίζει τόσο στην ειρήνη όσο και στην κουλτούρα και την τέχνη και τη φιλοσοφία.

Σμύρνη…. Μανίτσα μου: Τα ημερολόγια ενός αξιωματικού
ΕΡ: Η σιωπή για τις χαμένες πατρίδες έθαψε ιστορικά στοιχεία ή αναζωπύρωσε τον ενδιαφέρον για την Σμύρνη; Δημιούργησε ένα κοινό χαρακτηριστικό στην ψυχοσύνθεση των προσφύγων;

ΑΠ: Είναι χαρακτηριστική αυτή η σιωπή. Ούτε η γιαγιά, ούτε ο παππούς, ούτε οι αδελφές της γιαγιάς μιλούσαν για τη Σμύρνη.

Η πόλη ήταν παρούσα στα φαγητά που μαγείρευαν, στον τρόπο που μιλούσαν, αστειεύονταν, διασκέδαζαν, στα κεντήματα που έκαναν, αλλά όχι στις αφηγήσεις.

Δεν χρησιμοποιούσαν τη λέξη «Σμύρνη» στις κουβέντες τους, ούτε αναθυμούνταν ιστορίες από τα παιδικά τους χρόνια, δηλαδή πριν την καταστροφή. Ποτέ.

Πολύ αργότερα, μετά από την παρουσίαση στην τηλεόραση της Λωξάντρας, άρχισε η μικρότερη αδελφή της γιαγιάς μου να μου λέει λίγα πράγματα, πάντα σημειώνοντας ότι τώρα όλοι τους λένε «να ‘ναι περήφανες που είναι πρόσφυγες», αλλά τότε έπρεπε να κρύβονται γιατί τους έλεγαν τουρκόσπορους.

ΕΡ: Αισθάνεστε ότι το τραύμα της οικογένειάς σας προσέφερε μία ασπίδα προστασίας προς τους νεότερους; Λειτούργησε σαν μία δεύτερη πραγματικότητα που συμπορευόταν παράλληλα με το παρόν;

ΑΠ: Αντιθέτως. Αισθάνομαι ότι με κράτησε πίσω από την εποχή μου και τις εξελίξεις, έτσι όπως οι διεθνείς συγκυρίες οδηγούν τη χώρα μου.

Αλλά ως αντιστάθμισμα μου προσέφερε τεράστιο απόθεμα συναισθήματος και ενσυναίσθησης, ώστε να μπορώ να κάνω τέχνη ακριβώς χρησιμοποιώντας την ιστορία και τις προσωπικές μαρτυρίες των ανθρώπων.

Ο ξεριζωμός που έζησαν οι Έλληνες της Μικράς Ασίας τότε και που ζουν άλλοι λαοί σήμερα, αλλά και ο εκτοπισμός των Αριστερών μετά τον εμφύλιο στην Ελλάδα, και κάθε εκτοπισμός και αποκλεισμός για πολιτικούς λόγους, όπου επί της γης, είναι υλικό δημιουργίας για μένα.

Αυτό οπωσδήποτε οφείλεται σε αυτό το οικογενειακό τραύμα, το οποίο, φυσικά, αφορά πολλές οικογένειες αυτής της χώρας.

ΘΕΑΤΡΟ Σμύρνη…. Μανίτσα μου: Τα ημερολόγια ενός αξιωματικού
ΕΡ:  Σήμερα, πώς μπορούμε να ωφεληθούμε από τη γνώση της μικροαστικής καταστροφής; Γιατί είναι σημαντικό να κρατήσουμε τις μνήμες ζωντανές;

ΑΠ: Δεν είναι ακριβώς οι μνήμες, αλλά η ανάγκη ιστορικής έρευνας γύρω από κάτι που τόσο βίαια χάθηκε, ενώ επιβίωνε επί τόσες εκατονταετίες.

Δεν μπορώ να δεχτώ ότι ήταν μόνο ένα λάθος επιλογών ή ένα ξεπούλημα διεθνών συμμάχων.

Αυτή η καταστροφή μού μοιάζει σαν συμβολική πράξη διάλυσης της συνύπαρξης πληθυσμιακών ομάδων με διαφορετική θρησκεία και γλώσσα, περίπου ανάλογη σημερινών καταστροφών σε πολυπολιτισμικές πόλεις της Δύσης.

Σαν κάποιος να χάραξε μια γραμμή στον χάρτη με το μολύβι και η Σμύρνη περίσσευε κι έπρεπε να αλλάξει μορφή. Κι αυτό κόστισε τόσο πόνο, αίμα και τραυματισμένη μνήμη.

Το ίδιο όπως και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κάποιοι χώρισαν την Ευρώπη και βάλαν την Ελλάδα από ‘δω. Κι αυτό κόστισε στην Αριστερά τόσο αίμα και πόνο και τραυματισμένη μνήμη.

Για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μάθαμε για τη Συμφωνία της Γιάλτας. Για τη Σμύρνη τί ήταν ακριβώς;

Συντελεστές:
Παίζουν, αφηγούνται και τραγουδούν: Μενέλαος Κυπαρρίσης, Αθηνά Χατζηαθανασίου
Στο πιάνο και την αφήγηση η Μάνια Παπαδημητρίου
Συμμετέχει και ο Γεράσιμος Γεννατάς

Δραματουργική επεξεργασία-σκηνοθεσία: Μάνια Παπαδημητρίου
Τα βίντεο επιμελήθηκε από το οικογενειακό αρχείο της οικογένειας Γεννατά-Παπαδημητρίου η Αθηνά Χατζηαθανασίου

Η παράσταση στηρίζεται στα ίδια στοιχεία από τα οποία προέκυψε και το βιβλίο «Σμύρνη… Μανίτσα μου!» που έγραψε η Μάνια Παπαδημητρίου και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο.

Πού: Θέατρο Μπέλλος, Κέκροπος 1, Πλάκα

Ημερομηνία: 18 Μάιου 2023 και ώρα 21:00
Εισιτήρια: 12€, 8€ (μειωμένο)
Διάρκεια: 75 λεπτά
Πληροφορίες, κρατήσεις: 210 3229889, theatrompellos.gr

Πηγή:

https://armyvoice.gr/2023/05/theatro-smyrni-manitsa-moy-ta/