e-thessalia.gr / Συνέντευξη Μαγδαληνής Θωμά / Χαριτίνη Μαλισσοβα / 19 Ιανουαρίου 2025

Μαγδαληνή Θωμά – Ένα μεταφρασμένο έργο, είναι ανάγκη να μη δείχνει ότι είναι μεταφρασμένο

Η Μαγδαληνή Θωμά είναι διδάκτωρ της Νεοελληνικής Φιλολογίας. Έχει διδάξει Νεοελληνική Γλώσσα στα Τ.Μ. Γλώσσας του Μπορντώ και της Λίλλης, στο Liceo Classico «Marco Foscarini» της Βενετίας και στο Κέντρο Γλωσσών του Πανεπιστημίου του Τάρτου. Είναι γνωστή και καταξιωμένη τόσο μέσα από το συγγραφικό της έργο, όσο και στον χώρο της κριτικογραφίας. Τις εύστοχες και ουσιαστικές κριτικές βιβλίων της τις συναντάμε στις σελίδες της κυριακάτικης έντυπης και ηλεκτρονικής έκδοσης της εφ. «Θεσσαλία», αλλά και σε σελίδες έγκυρων ηλεκτρονικών περιοδικών. Στη δεκαετή πορεία της στον χώρο του βιβλίου έχει δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα ισχυρό αποτύπωμα. Η ενασχόλησή της με τη μετάφραση από την εσθονική στην ελληνική γλώσσα του παιδικού βιβλίου «Πού το βρήκες»; του Urmas Reinmaa σε εικονογράφηση Ulla Saar με τον Μάτις Βέλτι (Madis Veldi) στάθηκε η αφορμή για τη συζήτηση που ακολουθεί.

Συνέντευξη

ΧΑΡΙΤΙΝΗ ΜΑΛΙΣΣΟΒΑ 

Δεν είναι η πρώτη φορά που μεταφράζετε βιβλία από την εσθονική γλώσσα. Πόσο σημαντικά έργα παράγει η εσθονική λογοτεχνία;

Ναι, δεν είναι η πρώτη φορά. Έχουμε μεταφράσει εσθονική λογοτεχνία, μια Ανθολογία Εσθονικής Ποίησης («…Απ’ τον αμίλητο καιρό», εκδ. Βακχικόν, 2018), συλλογή που διατρέχει την ποιητική δημιουργία της Εσθονίας από τις αρχές του 20ού αιώνα, μια συλλογή διηγημάτων του Anton HansenTammsaare («O θάνατος του παππού και άλλες εσθονικές ιστορίες», εκδ. Οροπέδιο, 2019) και μια ευρεία επιλογή από το ποιητικό έργο του Jüri Talvet («Ακόμα και η βροχή έχει ψυχή», εκδ. Οροπέδιο, 2022). Στον χώρο της εσθονικής ποιητικής δημιουργίας, αξιοσημείωτη είναι επίσης και η γυναικεία φωνή. Υπάρχουν λογοτέχνες εξαιρετικοί, που θα είχαν παγκόσμια ακτινοβολία, αν έγραφαν σε μια περισσότερο διαδεδομένη γλώσσα. 

 

Πόσο σημαντική είναι η συνεργασία δυο μεταφραστών, όπως συμβαίνει στη δική σας περίπτωση με τον εσθονικής καταγωγής σύζυγό σας και συν-μεταφραστή Μάτις Βέλτι (Madis Veldi), όταν συναντιούνται οι δυο μητρικές γλώσσες στο να βγει ένα ακόμα πιο πιστό με το πρωτότυπο κείμενο;

Συνήθως έτσι γίνεται: Η συνεργασία δύο μεταφραστών που μεταφέρουν την άμεση εμπειρία της μητρικής τους γλώσσας, δίνει στο μεταφρασμένο έργο καλές προδιαγραφές. Από την άλλη, και η εμπειρία της συγγραφής βοηθάει στη μετάφραση της λογοτεχνίας. Κατά τη γνώμη μου, για να είναι καλό ένα μεταφρασμένο έργο, είναι ανάγκη να μη δείχνει ότι είναι μεταφρασμένο. Να έχει τέτοιο ώριμο και ακονισμένο λόγο όπως ένα πρωτότυπο κείμενο. 

 

Ποια στοιχεία του παραμυθιού με τον τίτλο «Πού το βρήκες»; του Urmas Reinmaa σε εικονογράφηση Ulla Saar συνετέλεσαν στο να αποφασίσετε να το μεταφράσετε και να το συστήσετε στους Έλληνες αναγνώστες;

Ήταν μια επιλογή των εκδόσεων «Καλειδοσκόπιο» που τη βρήκαμε εξαιρετική! 

 

Θέλετε να μας πείτε λίγα λόγια για τον συγγραφέα και την εικονογράφο του βιβλίου; 

Ο Ούρμας Ρέινμα (Urmas Reinmaa) είναι συγγραφέας και κειμενογράφος. Άρχισε να γράφει από την εποχή όπου σπούδαζε στο πανεπιστήμιο του Τάρτου, εσθονική γλώσσα και λογοτεχνία. Είναι μεταφραστής, κριτικός θεάτρου και πολιτιστικός συντάκτης σε ημερήσια εφημερίδα. Το βιβλίο του αυτό συμπεριλήφθηκε στα 5 καλύτερα εικονογραφημένα εσθονικά παιδικά βιβλία. Την εικονογράφηση της Ούλα Σάαρ (Ulla Saar) μεταφέρει και η ελληνική μεταφρασμένη έκδοση. 

 

Παρότι μιλάμε για παραμύθι, διαβάζοντας την έξυπνη ιστορία αναλογίζεσαι πως θα μπορούσε να απευθύνεται και σε αναγνώστες μεγαλύτερης ηλικίας. Ποια είναι η δική σας εκτίμηση;

Ένα καλό παιδικό βιβλίο συνήθως ανοίγει την ηλικιακή βεντάλια του κοινού του. Οι έξυπνες ιστορίες τραβούν με ενδιαφέρον και το βλέμμα του ενηλίκου. 

 

Το βιβλίο έχει ενταχθεί σε δράσεις φιλαναγνωσίας για σχολεία. Πώς υλοποιούνται οι συγκεκριμένες δράσεις;

Οι δράσεις φιλαναγνωσίας στο σχολείο περιλαμβάνουν παιγνιώδεις δραστηριότητες για την ευκολότερη, αλλά και ευχάριστη κατανόηση ενός κειμένου, την εξοικείωση με τη δομή και τις τεχνικές της αφήγησης και τη διερεύνηση της λογοτεχνικής δημιουργίας. Μέσα από το παιχνίδι άλλωστε το παιδί θα ταυτιστεί με τους ήρωες, προσεγγίζοντας τα κίνητρά τους, ενώ παράλληλα θα είναι σε θέση να κρίνει τις πράξεις τους, σχολιάζοντας τις απόψεις ενός κειμένου, διατυπώνοντας παράλληλα και τις δικές του. Για την υλοποίηση τέτοιων δραστηριοτήτων μπορεί να αξιοποιηθούν υλικά και τεχνικές και από άλλες μορφές τέχνης, όπως είναι τα εικαστικά, το θεατρικό δρώμενο, το κουκλοθέατρο, η μουσική, στοιχεία δηλαδή που καλλιεργούν τόσο σε πνευματικό όσο και σε αισθητικό επίπεδο. 

 

Θα δούμε κάποια νέα συνεργασία σας σε σχέση με το μεταφραστικό σας έργο;

Έχουμε ξεκινήσει να μεταφράσουμε τα διηγήματα του Εσθονού κλασικού λογοτέχνη Γιούχαν Γιάικ (Juhan Jaik, 1899-1948). Δημοσιευμένα αρχικά κατά τα έτη 1924-1933, μεταφέρουν τον αναγνώστη σε δάση και χωριά της εσθονικής εξοχής έως τις ακτές της Σουηδίας. Στον ρεαλιστικό καθημερινό αγροτικό βίο των αγροικιών, ο Γιάικ αντιπαραθέτει ευδιάθετα έναν φανταστικό κόσμο γεμάτο φαντάσματα, διαβόλους και δαίμονες, αρκετά κωμικό. Αξιοσημείωτη και η γραφή του που συμπεριλαμβάνει στοιχεία από τη διάλεκτο της Νότιας Εσθονίας. 

 

Σας γνωρίζουμε από το δικό σας συγγραφικό έργο και από τις κριτικές βιβλίων για έργα άλλων συγγραφέων. Πόσο βοηθά έναν συγγραφέα στο να παρακολουθεί τις νέες εκδόσεις και να αποτυπώνει τις απόψεις του γι’ αυτές;

Είναι ενδιαφέρον να παρακολουθεί κανείς την πνευματική παραγωγή και τις νέες δημιουργίες και για τον λόγο ότι χρειάζεται, κάποιες φορές, να κάνει και μια επιλεκτική διαλογή. Σε μια εποχή όπου η πληθώρα των εκδόσεων αναμετριέται με την ποιότητα, πάντα χρειάζεται να έχει ασκημένη τη ματιά του ένας δημιουργός. 

 

Ασχολείστε με τη συγγραφή κάποιου νέου βιβλίου σας;

Αυτό τον καιρό γράφω ιστορίες εμπνευσμένες από θρύλους και στοιχεία λαογραφικά. Η λογοτεχνία του φανταστικού είναι μια κρυφή, παλιά μου αγάπη.

Πηγή:

https://e-thessalia.gr/magdalini-thoma-ena-metafrasmeno-ergo-einai-anagki-na-mi-deichnei-oti-einai-metafrasmeno/