Fractal Art | Σημειώσεις Αϋπνίας | Ζέττα Μπαρμπαρέσσου | 30 Ιουνίου 2026

Μεταξύ ονείρου και αϋπνίας
Γράφει η Ζέττα Μπαρμπαρέσσου // *

Οι Σημειώσεις Αϋπνίας δεν μοιάζουν με σημειώσεις, είναι ιστορίες ολοκληρωμένες, διηγήματα με αρχή, μέση και τέλος. Με πολλά και διαφορετικά πρόσωπα, με το χρονικό πλαίσιο αλλά και το γεωγραφικό περιβάλλον να αλλάζουν από ιστορία σε ιστορία. Κι όμως, υπάρχουν στοιχεία κοινά.

Ένας κόσμος που μοιάζει εξω-ρεαλιστικός, με χαρακτηριστικά δυστοπίας, είναι συχνά το τοπίο. Άλλοτε αόριστα τοποθετημένο κάπου στην Ασία ή κομμάτι ενός παγκοσμιοποιημένου σύμπαντος και άλλοτε σε συγκεκριμένη χώρα ή σε κοινωνία καθαρά παραδοσιακή. Χωρίς να λείπει και η περίπτωση όπου το τοπίο είναι εσωτερικό, η συνείδηση του αφηγητή.

Μια ατμόσφαιρα ονειρική τυλίγει τα πρόσωπα. Αλλού ο συγγραφέας βάζει τον αφηγητή να εκμυστηρεύεται στον αναγνώστη ένα όνειρό του, όπως στο διήγημα ΜΠΛΕ. Ή ΜΗΠΩΣ ΚΟΚΚΙΝΟ, και αλλού παίζει με το ονειρικό στοιχείο στήνοντας μια πλοκή που ακροβατεί μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας.

Το μαύρο χιούμορ και το γκροτέσκο ελαφραίνουν το ζοφερό, το δυσοίωνο, το συνήθως δυσάρεστο τυχαίο (όπως στο ΜΙΑ ΚΙ ΕΞΩ) και κρατούν ζωντανό το ενδιαφέρον μας.

Σε κάποια κείμενα εμφανίζεται το ιερό, εμφανίζεται ως κάτι παράδοξο και συμβολικό. Υπάρχει ένας αφηγητής που ονειρεύεται ότι είναι δήμιος και πρέπει να σκοτώσει αγγέλους ή δαίμονες. Υπάρχει ένας Πάπας του οποίου παρακολουθούμε τα ψυχοσωματικά βάσανα.

Στη συλλογή, ο αναγνώστης συναντά πληροφορίες και πραγματολογικά στοιχεία από εξωτερικές πηγές (π.χ. την τηλεπαθητική επικοινωνία των φυτών ή την ευθανασία με χρήση ειδικού θαλάμου/κάψουλας) που “κουμπώνουν” στη μυθοπλασία δημιουργώντας μια ευφάνταστη πλοκή χωρίς να λείπει και ο έμμεσος σχολιασμός συμπεριφορών, τάσεων και συνηθειών του σύγχρονου τρόπου ζωής.

Η διακειμενικότητα στραμμένη στον Δάντη, τον Λεβέ και άλλους συγγραφείς αλλά και οι αναφορές σε ιστορικά πρόσωπα ή έργα τέχνης συνδυάζονται με τη σαφήνεια και τη λιτότητα των περιγραφών. Αξιοσημείωτη, επίσης, η πειστική προφορικότητα των στιχομυθιών και των πρωτοπρόσωπων μονολόγων (κάτι καθόλου τυχαίο αφού ο Λεωνίδας Βουρδονικόλας γράφει με επιτυχία και θεατρικά έργα).

Με εργαλεία αφήγησης ένα μεγεθυντικό-και ελαφρώς παραμορφωτικό- φακό ή τη δυνατή και σύντομη, σαν φλας που ανάβει, ανατροπή, ο συγγραφέας δημιουργεί ένα ιδιόμορφο ψηφιδωτό, δυστοπικό σε πρώτη ανάγνωση που, συχνά, δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα.

Αξίζει να σταθούμε στο θέμα της δυστοπίας.Τα περισσότερα από τα κείμενα μπορούν να χαρακτηριστούν ως κείμενα επιστημονικής φαντασίας.

Σήμερα, η πραγματικότητα έχει ξεπεράσει λογοτεχνικά έργα αυτού του είδους που γράφτηκαν πριν από δεκαετίες. Ίσως να μην είναι εύκολο πλέον ιστορίες δυστοπικού ή/και μελλοντολογικού χαρακτήρα να γοητεύσουν τον αναγνώστη.

Κάτι τέτοιο δεν ισχύει στην περίπτωση των Σημειώσεων Αϋπνίας.

Εδώ η δυστοπία φωτίζεται από ανθρωπιά και ευαισθησία. Υπάρχουν πρόσωπα που, χάρη στην τεχνολογία, ανταλλάσσουν τα όνειρά τους (στο διήγημα ΠΙΝΕΖΕΣ) αλλά υπάρχει και ο έρωτας όπως τον ξέρουμε εδώ και αιώνες (στο διήγημα 10 ΕΚΑΤΟΣΤΑ). Ακόμα και κάπως πιο σκοτεινά κείμενα, χρωματίζονται με πινελιές τρυφερότητας. Αυτού του είδους είναι ένα από τα πιο δυνατά της συλλογής, το ΙΣΟΖΥΓΙΟ, όπου σ’ ένα απροσδιόριστο μέλλον, οι άνθρωποι οφείλουν να πεθαίνουν δίνοντας τη θέση τους σε νέες ζωές.

Παρά τα κοινά στοιχεία, κάθε διήγημα διατηρεί τον δικό του χαρακτήρα προσφέροντας στον αναγνώστη μη αναμενόμενες εκπλήξεις.

Αυτό που διαφέρει εντελώς από τα υπόλοιπα είναι το τελευταίο στη σειρά, το 13ο, που δίνει και τον τίτλο στο βιβλίο.

Η δομή είναι τεμαχισμένη: θραύσματα ονείρων, αινιγματικοί συμβολισμοί, ανήσυχες σκέψεις και μικρές εκμυστηρεύσεις, στιγμές μεταξύ ύπνου και ξύπνου. ‘Ενα κολάζ από όσα συμβαίνουν κατά τη διάρκεια ωρών αϋπνίας. Και συμβαίνουν σε όλους, μας παιδεύουν και μας επηρεάζουν.

Μερικές φορές η ζωή μας εκτυλίσσεται σαν να είναι μονίμως τρεις τη νύχτα, λέει ο ήρωας ενός διηγήματος. Και έχει δίκιο.

Λεωνίδας Βουρδονικόλας

Ίσως, οι ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΫΠΝΙΑΣ βρίσκονται στο τέλος της συλλογής επειδή ο συγγραφέας επιθυμεί να μας “κλείσει το μάτι”, να υπονοήσει ότι όσα έχει ήδη εξιστορήσει στα προηγούμενα δώδεκα διηγήματα έχουν προκύψει από πραγματικές σημειώσεις αϋπνίας, σημειώσεις δουλεμένες και εμπλουτισμένες που έγιναν λογοτεχνία.

Στο κλείσιμο του βιβλίου, ο αφηγητής εξομολογείται:

Δεν κοιμάμαι πολύ εύκολα τα βράδια. Πολλές φορές, για να καταφέρω να κοιμηθώ, βγάζω από τη θέση τους τα μάτια μου (…) Αυτό είναι τελευταία το πιο συχνό μου όνειρο. Μα, αφού βγάλω τα μάτια μου, αρχίζω να βλέπω πολύχρωμα όνειρα μέσα στο όνειρο.

Ας ελπίσουμε ότι ο Λεωνίδας Βουρδονικόλας θα εξακολουθήσει να ονειρεύεται άϋπνος για να συνεχίσουμε να απολαμβάνουμε τις ιστορίες του.

* Η Ζέττα Μπαρμπαρέσσου είναι συγγραφέας. Ποιήματα και διηγήματά της έχουν δημοσιευτεί σε λογοτεχνικά περιοδικά και ανθολογίες. Θεατρικά έργα της βρίσκονται αναρτημένα στις ιστοσελίδες play–ground.gr και openbook.gr. Βιβλία: Ρωμαϊκή Ώχρα και άλλες ιστορίες (εκδ.Θράκα) Ουλτραμαρίν (Κάπα Εκδοτική)

Πηγή: https://www.fractalart.gr/shmeioseis-aypnias/