ΤΟ ΒΗΜΑ / Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης / Άντα Δαλιάκα / 21 Μαρτίου 2025

Η σχέση των παιδιών με την ποίηση περνάει μέσα από το τεχνολογικό μας παρόν, αλλά ο έμμετρος λόγος παραμένει μια κορυφαία πρόκληση ετοιμοπόλεμης…φαντασίας μικρών και μεγάλων, όπως λένε στο ΒΗΜΑ οι συγγραφείς Φ. Κωστάκου, Ν. Μαθιουδάκης, Κ. Χαραλαμπίδης και Κ. Χαρίτος.

Γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης στις 21 Μαρτίου διαβάζοντας ποίηση για παιδιά, αλλά και γνωρίζοντας τους ποιητές μας στα παιδιά. Με ποιο τρόπο η ποίηση είναι ελκυστική στους μικρούς αναγνώστες υπό την παντοκρατορία της Artificial Intelligence και της εικόνας; Πώς αποκτά φτερά η παιδική φαντασία μέσα από τους στίχους και με ποιους τρόπους ενθαρρύνονται οι ενήλικες του αύριο να μπουν στον κόσμο των μεγάλων μας ποιητών; Σημαντική η συμβολή της ποίησης στη γνωστική εξέλιξη ενός παιδιού, όμως πώς καρποφορεί ο έμμετρος διάλογος των συγγραφέων με τα παιδιά;

«Δεν υπάρχει τέχνη χωρίς ποίηση…» είναι η περίφημη φράση του Ντελακρουά που αποκτά νέα διάσταση στο νέο ψηφιακό σύμπαν που μας κατακλύζει. Σεφέρης, Καβάφης, Δημουλά, Καρούζος, Σικελιανός – πριν γίνουν hashtags στις πλατφόρμες, ας τους γνωρίσουν οι νέες γενιές.

Σήμερα ανοίγουμε τον διάλογο με «πολυμεσικό τρόπο» ανάμεσα σε ποιητές που εξάπτουν την παιδική φαντασία και συγγραφείς που συστήνουν στα παιδιά τις προσωπικότητες και το έργο των σημαντικότερων ελλήνων ποιητών.

[...]

Κυριάκος Χαραλαμπίδης: «Δεν υπάρχουν δελτία εισόδου στην ποίηση»

ΠΕΤΑΕΙ, ΠΕΤΑΕΙ

Αν δεν πετάει ο γάιδαρος, μηδέ πετάν οι αγγέλοι.

Χωρίς φτερά, σκεφτείτε το, θα θύμιζαν αγέλη.

Μακάρι  να ’μουν γάιδαρος, να ’ξερα να πετούσα.

Βλέπω να κάνει πράγματα που εγώ δεν θα μπορούσα.

Παρέα με τους αετούς και με τους Αρχαγγέλους

να ’μουν κι εγώ μια πένα του στην εγγραφή μου ως μέλους.

Δεν ήρθα ωστόσο κατά δω να με παραμυθιάζω.

Το παραμύθι τέλειωσε, το γάιδαρο θαυμάζω.

Δείχνει το δρόμο να πετά η φαντασία κι η τόλμη,

που τα φτερά τους κυβερνάν χίλιες χιλιάδες κόσμοι.

(Από την ποιητική συλλογή του Κυριάκου Χαραλαμπίδη «Με τις λέξεις αγκαλιά»)

Ο διακεκριμένος Κύπριος ποιητής, δοκιμιογράφος και μεταφραστής Κυριάκος Χαραλαμπίδης (επίτιμος διδάκτορας των Πανεπιστημίων Αθηνών, Αιγαίου και Κύπρου), γράφει ποίηση για παιδιά με έντονο το υπερρεαλιστικό στοιχείο. Η τελευταία του συλλογή «Με τις λέξεις αγκαλιά» (εκδόσεις Καλειδοσκόπιο) σε εικονογράφηση της Κατερίνας Χαδούλου, ασχολείται με το περιβάλλον, τα ζώα. Οι στίχοι μπολιάζονται με χιούμορ και ρεαλισμό.

Όπως μας λέει ο ίδιος για την επιλογή του συγκεκριμένου ποιήματος για την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης: «Η Ποίηση οφείλει να επικαλύπτει και ουσιαστικά να γεμίζει ολόκληρο τον χρόνο. Η Ποίηση είναι ο αδιάλειπτος ευφρόσυνος εορτασμός της ζωής και του νοήματός της. Στον ποιητικό λόγο οι λέξεις γίνονται πράγματα, ο λόγος δηλαδή γίνεται σάρκα ζωντανή και αναστάσιμη. Τα πράγματα στην Ποίηση υλοποιούν τις ιδέες που παύουν πια να είναι αφηρημένα σχήματα. Η Ποίηση είναι μια πραγματικότητα, αυτό θέλω να πω, που νομοθετεί και στηρίζει τη ζωή και τον κόσμο.

Επιλέγω  για λόγους ευνόητους για τα παιδιά, και  για όλη την κλίμακα των αγγέλων, το ποίημα  «Πετάει, πετάει», από την ποιητική συλλογή μου «Με τις λέξεις αγκαλιά». Όπως εξηγώ και στο βιβλίο, «ένας  γάιδαρος που πετάει στον ουρανό μπορεί να θυμίζει τον Πήγασο, αλλά εγώ θα ήθελα ο γάιδαρος αυτός να μιμείται τους αγγέλους. Γι’ αυτό και λέω, «αν δεν πετάει ο γάιδαρος  μηδέ πετάν οι αγγέλοι». Δηλαδή προϋπόθεση για να πετάξει ο γάιδαρος είναι να πετάν οι άγγελοι. Ακριβέστερα, η προϋπόθεση για να πετάξουν οι άγγελοι είναι να πετάει ο γάιδαρος».

Η ενασχόληση με την ποίηση σε παιδιά ήταν ζήτημα ωρίμανσης για τον κ. Χαραλαμπίδη και ουδέποτε ένα υποδεέστερο έργο από εκείνο που απαιτείται στη γραφή της ποίησης για τους ενήλικους αναγνώστες του.

«Στην πρώτη ποιητική συλλογή μου θέλησα να πάρω από την αρχή εκείνο το παιδί που είχα μέσα μου. Ήταν άλλωστε τα πρώτα βήματά μου στην παιδική λογοτεχνία», σχολιάζει ο ίδιος. Και συμπληρώνει σχετικά: «Γνωρίζοντας μάλιστα ότι παλαιότερα τα παιδιά, στη δικιά μου παιδική ηλικία,  ξεκινούσαν με το «φεγγαράκι μου λαμπρό» και άλλα τέτοια ποιήματα, συνειδητοποιούσα πως η ποίηση είναι στο DNA τους και τα τρέφει, καθώς ταιριάζει απόλυτα και είναι αναγκαία στα μικρά παιδιά. Για τούτο φρόντισα να τα μιμηθώ, δημιουργώντας το δικό μου παιδί πλάι στο δικό τους, συμπορευόμενος δηλαδή με τη δικιά τους φύση. Δεν ήταν δύσκολο  για μένα αυτό, εφόσον αφέθηκα στη φρέσκια ματιά και την ευφροσύνη της αθωότητας. Ενδέχεται να το έπραξα και εις πείσμα όσων νομίζουν ότι η ποίηση για παιδιά πρέπει να είναι απλοϊκή. Αλλά εμένα με κινούσε το απλό, όχι το απλοϊκό».

«Δεν υπάρχουν δελτία εισόδου στην Ποίηση, όποια και αν είναι αυτή. Πόσο μάλλον που με πεισμώνει ο ρατσιστικός διαχωρισμός σε ποίηση για μικρούς και μεγάλους».

Στη δεύτερη ποιητική του συλλογή για παιδιά, ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης μεταπήδησε κατηγορία. «Ωριμάζοντας ακόμα παιδικότερα, θέλησα να σοβαρευτώ λιγάκι», σημειώνει ο ίδιος. Όπως χαρακτηριστικά προσθέτει ο συγγραφέας, πεισμώνει από τον ρατσιστικό διαχωρισμό της ποίησης σε «παιδική» και «ενήλικη»: «Οφείλω να σας πω ότι δεν θεωρώ υποδεέστερη την παιδική μου ποίηση από την άλλη που γράφω για τους μεγάλους και επίσημους αναγνώστες. Δεν υπάρχουν δελτία εισόδου στην Ποίηση, όποια και αν είναι αυτή. Πόσο μάλλον που με πεισμώνει ο ρατσιστικός διαχωρισμός σε ποίηση για μικρούς και μεγάλους».

Αν ένα έργο είναι καλό για τους μικρούς, είναι και για τους μεγάλους, επισημαίνει ο ποιητής. «Παιδικοί παραμυθάδες, λ.χ. ο Άντερσεν, ήταν και σπουδαίοι συγγραφείς. Για να το πω διαφορετικά, αν ένα παιδικό βιβλίο δεν γοητεύει και τους μεγάλους, είναι αποτυχημένο και, εντός εισαγωγικών, «ακατάλληλο» για παιδιά. Εν πάση περιπτώσει, θα παρέπεμπα και στη συνοδευτική αυτοανάλυση που κάνω στο δεύτερο βιβλίο, η οποία δημοσιεύεται με τη μορφή απομαγνητοφωνημένης συνομιλίας με την καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου. Πρόκειται για μια από τις παιδαγωγικές ιδέες της Αλέξας Αποστολάκη, που διευθύνει τις  Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο. Η κοινωνική ευαισθησία και των δύο,  και προπάντων οι  υποδείξεις του γιου μου Ρήσου, συνέβαλαν στο να στρίψω  το καράβι μου προς το λιμάνι  ευρύτερων  ανθρώπινων καταστάσεων. Αλλά  και σ’  αυτή την περίπτωση, θα έλεγα  πως η παιδική ματιά παραμένει και οξύνεται».

Ως προς τις τεχνολογικές εξελίξεις και την πανταχού παρούσα εικόνα που καλείται να ανταγωνιστεί η μούσα της ποίησης, ο κ. Χαραλαμπίδης έχει την πεποίθηση ότι ο λόγος δεν θα υπερκεραστεί. «Οι αλλαγές καλπάζουν με αφάνταστη ταχύτητα και το μεγάλο μας πρόβλημα είναι η προσαρμογή στην καταιγιστική διαδοχή των πραγμάτων», παρατηρεί ο ποιητής. Και προσθέτει: «Προφανώς στο μέλλον θα αναδυθούν νέες όψεις αφάνταστων στοιχείων, νέος άνθρωπος και φυσικά νέα ποίηση. Η ποίηση είναι προσαρμοσμένη στο κοστούμι του ανθρώπου και θα βρίσκει πάντα τον τρόπο να του μεθερμηνεύει τον χωρόχρονο και να του ψιθυρίζει μαγικά. Όσο υπάρχει ζωή, ο λόγος θα έχει  πάντα την πρώτη αρχή».

Πηγή:

https://www.tovima.gr/2025/03/21/culture/pagkosmia-imera-poiisis-4-syggrafeis-pou-kanoun-pio-poiitiki-ti-zoi-ton-paidion/