Elniplex / Ο Μάξιμος είναι δυνατός / Σουζάνα Παπαφάγου / 24 Μαΐου 2025

Ο Μάξιμος είναι δυνατός

Διαβάσαμε με την κόρη μου το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή, σε εικονογράφηση Πέτρου Μπουλούμπαση από τις Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο. Είναι 10 ετών πια, δοκιμασμένη σε πολλά και ιδιαίτερα βιβλία. Η φράση της μικρής αναγνώστριας ήταν: «αυτό το βιβλίο θα πρέπει να το διαβάσουν όλα τα παιδιά στο σχολείο».

Όταν η σιωπή σπάει, και το παιδί ξαναβρίσκει τον εαυτό του

Ο μικρός Μάξιμος ζει στο σπίτι του με έναν βίαιο πατέρα, ή μήπως με μια τεράστια αρκούδα; Ο ίδιος αισθάνεται μικρός, αδύναμος, ένα ποντικάκι, που θέλει απλώς να κρυφτεί και να επιβιώσει. Η συμβολική αυτή εικόνα αποτυπώνει με εντυπωσιακή απλότητα τον ψυχισμό ενός κακοποιημένου παιδιού: το αίσθημα ασημαντότητας, φόβου και εγκλωβισμού. Το κομβικό σημείο σε κάθε ιστορία κακοποίησης είναι εκείνος που τη σταματά. Η μητέρα του Μάξιμου παίρνει τη γενναία απόφαση να διώξει  τον κακοποιητή σπάζοντας  τη σιωπή και τον κύκλο της βίας. Αυτή η πράξη δεν σώζει μόνο το παιδί της – σώζει την ίδια και το παιδί που η ίδια κουβαλά μέσα της– το βοηθά να ξαναβρεί την ανθρώπινη του υπόσταση, τη φωνή, την αξιοπρέπεια του καθώς και εκείνη βρίσκει τη δική της.

Η βία «φεύγει» από το σπίτι και «πηγαίνει» στο σχολείο

Μέσα από τη διήγηση, ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται πως ο Μάξιμος δεν βιώνει τη βία μόνο ως δέκτης. Την επαναλαμβάνει – τη μεταφέρει στους συμμαθητές του. Ξαφνικά, γίνεται εκείνος που φωνάζει, που σπρώχνει, που απειλεί. Όπως και η αρκούδα. Αυτή η συμπεριφορά δεν είναι «κακή συμπεριφορά» – είναι προβολή του τρόμου που ζει καθημερινά. Το παιδί ταυτίζεται με τον θύτη, όχι γιατί τον θαυμάζει, αλλά γιατί προσπαθεί να επιβιώσει με τα δικά του μέσα. Αντί να είναι πάντα το ποντίκι, δοκιμάζει για λίγο να φορέσει το δέρμα της αρκούδας. Αυτή η ταύτιση με τον επιτιθέμενο είναι ένας κοινός μηχανισμός άμυνας: «αν γίνω δυνατός όπως εκείνος, ίσως πάψω να φοβάμαι». Το παιδί δεν έχει τα εφόδια να διαχωρίσει σωστό από λάθος· απλώς αντιγράφει το μοτίβο δύναμης που βλέπει στο σπίτι.

Ο ενήλικας που λέει «ως εδώ»

Το σημείο καμπής έρχεται όταν η μαμά διαγράφει τα όρια που προστατεύουν και διώχνει την αρκούδα από το σπίτι τους. Όταν ο κόσμος του Μάξιμου παύει να είναι απειλητικός, τότε, το ποντικάκι δεν χρειάζεται να προσποιείται ότι είναι αρκούδα. Μπορεί να είναι απλώς παιδί. Μπορεί να κλάψει, να παίξει, να εμπιστευτεί. Να ησυχάσει.

 Το βιβλίο είναι για όλα τα παιδιά, δεν αφορά μόνο όσα ζουν τη βία. Αφορά και εκείνα που:

• βλέπουν άλλα παιδιά να τρομοκρατούνται
• διστάζουν να καταλάβουν γιατί ο συμμαθητής τους «είναι τόσο θυμωμένος»
• νιώθουν φόβο χωρίς να μπορούν να τον εξηγήσουν

Μέσα από τη συμβολική αφήγηση και την εικονογράφηση, το παιδί έχει χώρο να προβληματιστεί, να ταυτιστεί, να ρωτήσει. Η αρκούδα και το ποντικάκι δεν είναι μόνο ο Μάξιμος και ο πατέρας του – είναι όλοι όσοι έχουν νιώσει τρομοκρατημένοι, μικροί ή μόνοι.

Η λογοτεχνία ως φάρος ψυχικής ενδυνάμωσης

Το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή είναι υλικό κοινωνικής ευθύνης. Αναδεικνύει ότι η βία δεν είναι ιδιωτική υπόθεση. Όταν ένα παιδί πληγώνεται, αυτό φαίνεται – στη συμπεριφορά του, στο παιχνίδι του, στις σιωπές του. Και αυτό που χρειάζεται δεν είναι σιωπή, αλλά βλέμμα, φροντίδα, πράξη.

Η παιδική λογοτεχνία που θίγει δύσκολα ζητήματα –όπως η βία, ο φόβος, η απόρριψη– δεν τραυματίζει τα παιδιά. Αντίθετα, τα εκπαιδεύει συναισθηματικά.

Η ύπαρξη τέτοιων βιβλίων στην τάξη, στο σπίτι, στη δημόσια συζήτηση, είναι εργαλείο πρόληψης και καλλιέργειας ενσυναίσθησης. Είναι η υπενθύμιση ότι οι αληθινά δυνατοί δεν είναι όσοι φοβίζουν, αλλά όσοι επιλέγουν να μη φοβούνται πια.

Ο Μάξιμος τελικά θα είναι δυνατός  − όχι επειδή δεν θα φοβάται, αλλά επειδή ένας ενήλικας στάθηκε δίπλα του και του έδειξε πως μπορείς να είσαι ασφαλής χωρίς να γίνεις αρκούδα.

Και αυτό είναι καθοριστικό: γιατί τα παιδιά είναι οι πολίτες του αύριο. Και ο κόσμος που χτίζεται από πολίτες που αναγνωρίζουν τη βία, που δεν αδιαφορούν, που προστατεύουν τους πιο αδύναμους, είναι ένας κόσμος πιο ασφαλής, πιο δίκαιος, πιο ανθρώπινος.

Όταν ένα παιδί καταλαβαίνει τι σημαίνει να είσαι ποντικάκι μπροστά σε μια αρκούδα, μαθαίνει να μη γίνει ποτέ η αρκούδα. Κι αν δει κάποιον να γίνεται, να είναι έτοιμο να σταθεί στο πλάι εκείνου που φοβάται.

Η λογοτεχνία μπορεί να μην αλλάξει τον κόσμο από μόνη της −αλλά αλλάζει τους ανθρώπους που τον φτιάχνουν.

---

* Η Σουζάνα Παπαφάγου είναι Κλινική Αναπτυξιακή Ψυχολόγος- οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια, Ομαδική Αναλύτρια

Δείτε εδώ το βιβλίο στις Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο

Πηγή:

https://www.elniplex.com/o-maximos-einai-dynatos